ТРИАТЛОН

• 
• 
• 
• 
• 
•  

Триатлон – мультиспорттық жарыс. Қатысушылар үш кезеңнен: жүзу, веложарыс және жүгіруден үздіксіз әрі ретімен өтеді.

Қазіргі триатлон тұжырымдамасы Францияда ХХ ғасырдың басында пайда болды. «L’Auto» газетінде «Les Trois Sports» деп аталатын жарыс туралы хабарланды. Жарыс шарты үш кезеңнен тұрды: 3 км жүгіру, 12 км велосипед жарысы және Марна арнасын жүзіп өту. Үш кезең де үзіліссіз орындалды. Уақыт өте келе жарыс қашықтықтары ұлғая түсті.

Бүгінгі таңда Олимпиада бағдарламасына енетін триатлон түрі жүзу, веложарыс және жүгіру кезеңдерін қамтиды. Триатлон жеке спорт түрі ретінде дами бастаған кезде жүзу кезеңі соңғы болып өткізілген. Веложарыс пен жүгіруден шаршаған спортшылар суда демалады деп есептелді. Алайда қатысушылар саны көбейген сайын өмірге қауіп төндіретін жағдайлар да артты: жүгіру мен велосипедтен шаршаған бұлшықеттер суда құрысып қалатын. Сондықтан жүзу кезеңін жарыстың басына ауыстыру туралы шешім қабылданды.

Жалпы, триатлонның көптеген түрі бар. Ең танымал жарыстар ITU (International Triathlon Union) және WTC (World Triathlon Corporation) ережелері бойынша өткізіледі.

International Triathlon Union (ITU) 1989 жылы триатлон жарыстарын басқаратын ұйым ретінде құрылды. Алғашқы конгресте стандартты қашықтық бекітіліп, кейін ол Олимпиадалық қашықтық деп аталды.

ITU өткізетін жарыстардың негізгі қашықтықтары:

•Суперспринт: жүзу — 300 м, веложарыс — 8 км, кросс — 2 км.

•Қысқа қашықтық (спринт): жүзу — 750 м, веложарыс — 20 км, кросс — 5 км.

•Олимпиадалық қашықтық: жүзу — 1500 м, веложарыс — 40 км, жүгіру — 10 км.

•Ұзын қашықтық: жүзу — 3–4 км, веложарыс — 80–120 км, жүгіру — 20–30 км.

World Triathlon Corporation (WTC) — Ironman, Ironman 70.3 және 5150 сериясындағы триатлон жарыстарын ұйымдастыратын, насихаттайтын және лицензиялайтын коммерциялық ұйым. WTC Ironman брендіне байланысты көптеген сауда белгілерінің иесі болып табылады.

WTC өткізетін жарыстардың негізгі қашықтықтары:

•WTC 5150: жүзу — 1500 м, веложарыс — 40 км, жүгіру — 10 км.

•WTC 70.3 немесе Half-Ironman: жүзу — 1,93 км, веложарыс — 90 км, жүгіру — 21 км.

•Ironman: жүзу — 3,86 км, веложарыс — 180 км, марафондық жүгіру — 42,195 км.

Жарыс кезеңдері

Жүзу

Жарыс жүзуден басталады. Қатысушылар жағалаудан, понтоннан немесе тікелей судан жаппай старт алады. Су температурасы төмен болған жағдайда қалыңдығы 5 мм-ге дейінгі гидрокостюм қолдануға рұқсат етіледі. Әдетте жүзу бағыты буйлармен және арқандармен белгіленген үшбұрышты маршрут бойынша өтеді. Маршрутты өз бетінше қысқартқан спортшыға айып салынады немесе ол жарыстан шығарылуы мүмкін. Қатысушылар жүзудің кез келген тәсілін қолдана алады, көбіне кроль әдісі пайдаланылады.

Велосипед жарысы

Судан шыққаннан кейін спортшылар транзиттік аймақта киімін ауыстырып, велосипед кезеңіне өтеді. Қашықтық бойында тамақтану орындары орналасады, алайда кәсіпқойларға сырттан техникалық көмек көрсетуге тыйым салынады. Қысқа триатлонда топтық жарысқа арналған шосселік велосипедтер қолданылады. Ironman жарыстарында уақытқа жеке жарысқа арналған велосипедтерге ұқсас үлгілер жиі пайдаланылады.

ITU ережелері бойынша шосселік велосипедтің руліне қысқа аэродинамикалық тіректер орнатуға болады. Олар тежеу тұтқаларының алдыңғы сызығынан шығып кетпеуі және қауіпсіз түрде біріктірілуі тиіс. Ұзын аэродинамикалық тіректерге тыйым салынады. Олимпиадалық триатлонда спортшыларға топпен жүруге рұқсат етіледі. Ironman жарыстарында алда келе жатқан велосипедтен немесе төрешілер көлігінен шамамен 10–15 метр арақашықтық сақтау талап етіледі.

Жүгіру

Негізгі қағида бойынша спортшы жүгіру кезеңінде өз аяғымен қозғалуы тиіс.

Кезеңдер арасындағы ауысу

Кезеңдердің ауысу тәртібі қатаң белгіленген: жүзу → велосипед → жүгіру. Спортшылар велосипедті дайындау немесе киім ауыстыру кезінде басқа қатысушыларға кедергі келтірмеуі тиіс. Велосипедті белгіленген аумақ шегінде ғана қолмен жылжытуға болады. Дулыға велосипед кезеңі басталғанға дейін киіліп, велосипед арнайы орынға қойылғаннан кейін ғана шешіледі. Велосипед кезеңінде нөмір спортшының арқасында, ал жүгіру кезеңінде кеудесінде болуы тиіс. Әр кезеңнің белгіленген уақыт лимиті сақталуы қажет.

Жазалар

Жарыс кезінде спортшылар бір-біріне кедергі келтірмеуі тиіс. Жүзу кезінде ереже бұзылса, кезең аяқталғаннан кейін спортшыға 30 секундтық айып уақыты берілуі мүмкін. Веложарыс немесе жүгіру кезінде ереже бұзған спортшыға сары карточка көрсетіледі және ол жарысты жалғастыруға рұқсат берілгенше тоқтап тұруы тиіс. Қауіпті әрекет немесе қайталанған ереже бұзушылық үшін қызыл карточка көрсетіліп, спортшы жарыстан шығарылады. Бір кезеңде алынған екі сары карточка автоматты түрде қызыл карточкаға айналады.

Триатлон пайда болғаннан бері оның танымалдығы тұрақты өсіп келеді. Қазір әлем бойынша жүздеген мың адам қатысатын мыңдаған жарыс өткізіледі. Біреулер дене дайындығын жақсарту үшін, енді біреулер күнделікті күйбең тіршіліктен арылу үшін триатлонмен айналысады. Бұл спорттың адамға не беретінін білудің ең нақты жолы — жаттығуды бастау.

Крисси Веллингтон, Ironman сериясындағы триатлон бойынша әлем чемпионы, өз кітабында Ironman жарысының басты ерекшелігі адамның жарыстың өзімен және өз мүмкіндіктерімен күресуінде екенін жазады. Оның ойынша, мәреге жету — жеңіске жету, ал жарысты аяқтағаннан кейінгі сезімді «шабыт» сөзі дәл сипаттайды.